Juridische verhoudingen
Op het gebied van hypothecair krediet dient onderscheid te worden gemaakt in de juridische verhoudingen die partijen met elkaar hebben.
Tussen de bank en de consument is sprake van een overeenkomst van geldlening. Op deze overeenkomst zijn voorwaarden van toepassing waaraan beide partijen zijn gebonden. De Erkend Hypothecair Planner is binnen deze juridische relatie geen partij.
Tussen de consument en de Erkend Hypothecair Planner is sprake van een overeenkomst van dienstverlening als bedoeld in artikel 7:400 BW. De bank is binnen deze juridische relatie geen partij.

Gebondenheid tussen bank en consument
Bij het aangaan van een hypothecair krediet zijn tussen de bank en de consument afspraken gemaakt. Beide partijen zijn aan deze afspraken gebonden en kunnen deze niet eenzijdig aanpassen. In het kader van de aflosvrije hypotheek zijn bindende afspraken onder meer:
• De economische looptijd.
• De hoogte van de rente gedurende de rentevastperiode.

Vrijheid tussen bank en consument
Tussen de bank en de consument zijn met betrekking tot een aantal aspecten die zich in het kader van de aflosvrije hypotheek kunnen voordoen, over het algemeen geen bindende afspraken gemaakt, onder meer inzake:
• De hoogte van de rente die de bank na het einde van de rentevastperiode zal offreren.
• De bereidheid om aan het eind van de economische looptijd wel of niet een nieuw aanbod te doen om een aflosvrije hypotheek aan te gaan.

Geldverstrekkers die geforceerd hun marktaandeel in aflosvrije hypotheken willen verlagen, kunnen deze twee momenten gebruiken om dit doel te bereiken. Concreet door een hoge nieuwe rente te offreren bij afloop van de rentevastperiode. Ook zijn geldverstrekkers bevoegd om geen nieuw aanbod te doen voor een aflosvrije hypotheek na afloop van de economische looptijd.

Te verwachten maatregelen
De instructies van de ECB en DNB zijn niet openbaar. De NVHP houdt er rekening mee dat geldverstrekkers binnen afzienbare termijn het volgende beleid gaan voeren:

·         De portefeuille van aflosvrije hypotheken zal per bank met minimaal 5% op jaarbasis worden afgebouwd, waardoor uiterlijk in 20 jaar het totale aandeel aflosvrije hypotheken zal zijn uitgesmeerd.

·         Nieuwe aflosvrije hypotheken zullen maar in zeer beperkte mate worden geaccepteerd. Uitgangspunt daarbij zal zijn dat de hypotheek zal moeten zijn afgelost op de statistische eindleeftijd van de consument.

·         Voor nieuwe aflosvrije hypotheken zullen zowel nominale maxima gelden als maximale LTV’s. Beiden zullen relatief laag zijn.

·         Bij verlenging van de rentevastperiode zal rekening moeten worden gehouden met een forse opslag op de op dat moment geldende rente. Opslagen van 2% zullen niet uitgesloten kunnen worden.

·         De geldverstrekker zal elke drie jaar een grondige analyse willen van de financiële situatie van de klant met een aflosvrije hypotheek.

Zorgplicht van de Erkend Hypothecair Planner
De Erkend Hypothecair Planner heeft te maken met drie kaders waarmee hij in zijn zorgplicht ten behoeve van zijn klanten rekening moet houden. Dit betreft:

·         De wettelijke zorgplicht als omschreven in artikel 4:23 Wft.

·         De contractuele zorgplicht.

·         De gedragscode NVHP.

De wettelijke zorgplicht van de adviseur
De wettelijke zorgplicht van de financieel adviseur is opgenomen in artikel 4:23 Wft. Hoewel deze in dit artikel neergelegde verplichting in de dagelijkse praktijk weinig inhoud heeft, geldt dit niet voor de actuele situatie rondom de aflosvrije hypotheek.
Ten aanzien van de huidige situatie kan de conclusie niet anders zijn dan dat dit artikel een relevante inspanning eist van financieel adviseurs.
Omdat het hier gaat om een wettelijke zorgplicht hebben financieel adviseurs niet de bevoegdheid dit onderdeel van de zorgplicht “weg” te contracteren met de klant.

De wijzigingen die in het kader van de aflosvrije hypotheek van kracht zijn of worden, zijn “wezenlijke wijzigingen” als bedoeld in artikel 4:23 Wft. Het zijn wijzigingen die voor de klant relevant waren bij het afsluiten van juist dit type hypotheek.

Op de adviseur ligt de verplichting om aantoonbaar en ondubbelzinnig de klanten met een aflosvrije hypotheek waarvoor hij als bemiddelaar optreedt, te informeren over de wijzigingen.
Informeren betekent in dit kader dat de adviseur de klant op de hoogte brengt van de wijzigingen waartoe de geldverstrekker overgaat en in algemene zin wat hiervan de betekenis is voor de klant.

Onder de wettelijke nazorg valt niet het individueel per klant in kaart brengen wat de exacte gevolgen voor de klant zijn van de beleidswijziging van de aanbieders en om de klant vervolgens te adviseren over de mogelijke alternatieven.

Ten behoeve van het voldoen aan deze wettelijke informatieplicht zal de NVHP op korte termijn een (digitale) brochure ontwikkelen die Erkend Hypothecair Planners kunnen gebruiken om aan hun wettelijke informatieplicht te voldoen.

De contractuele zorgplicht
In zijn contractuele relatie met de consument heeft de Erkend Hypothecair Planner de keuze om de wederzijdse rechten en plichten uitgebreid te beschrijven dan wel dit meer in algemene zin overeen te komen.

Uitgebreide beschrijving van rechten en plichten
Een uitgebreide beschrijving van de rechten en plichten zal in veel gevallen plaatsvinden in de vorm van een serviceabonnement. Juridisch geldt hierbij dat de Erkend Hypothecair Planner de verplichtingen die hij in het serviceabonnement op zich heeft genomen, ook moet uitvoeren. Leidt de consument financiële schade als gevolg van het niet nakomen door de Erkend Hypothecair Planner van de door hem met de consument overeengekomen verplichtingen, dan zal de financieel adviseur hiervoor aansprakelijk zijn.

Het ligt in de rede dat de meeste serviceabonnementen op het gebied van onderhoud en nazorg zodanig zijn geformuleerd dat er geen discussie kan ontstaan over het feit dat de financieel adviseur de klant tijdig op de hoogte moet brengen van de beleidswijzigingen zoals die bij geldverstrekkers plaatsvinden en de klant begeleidt bij het inzichtelijk krijgen van de consequenties hiervan.

Beperkte beschrijving van rechten en plichten
Wanneer de Erkend Hypothecair Planner en de consument ervoor gekozen hebben om de wederzijdse rechten en plichten niet uitgebreid vast te leggen, dan geldt er een algemeen uitgangspunt voor wat de consument van de Erkend Hypothecair Planner mag verwachten.

Juridisch gezien mag de consument in dat geval een prestatie verwachten zoals die door een redelijk handelend en redelijk bekwaam financieel adviseur in gelijksoortige situaties zou zijn geleverd.

Ten aanzien van de maatregelen die geldverstrekkers op dit moment nemen ten aanzien van het onderwerp aflosvrije hypotheek is het voorspelbaar dat van een redelijk handelend en redelijk bekwaam adviseur mag worden verwacht dat deze zijn relaties, voor wie deze wijzigingen relevant zijn, over deze wijzigingen informeert, onder gelijktijdig aanbod om de klant te adviseren wat deze wijzigingen voor hem persoonlijk betekenen en samen met de klant te verkennen welke alternatieven voor de klant passend zijn.

Gedragscode NVHP
Erkend Hypothecair Planners zijn gebonden aan de gedragscode zoals die door de NVHP is opgesteld en die op hen van toepassing is.
Artikel 3 van de Gedragscode luidt als volgt:
Leden van de Nederlandse Vereniging van Hypothecair Planners houden in hun adviezen aan cliënten rekening met de belangen van de cliënt op langere termijn, voor zover deze leden hiermee bekend zijn of zij deze kunnen veronderstellen.

Naast de wettelijke en contractuele eisen die aan een financieel adviseur gesteld kunnen worden in zijn relatie tot de consument, heeft de Erkend Hypothecair Planner daarnaast nog te maken met de inhoud van een gedragscode. Het zal daarbij niet ter discussie staan dat van een dergelijk hoogwaardig adviseur wordt verwacht dat deze zijn klanten tijdig informeert over wijzigingen in de productvoorwaarden en wetgeving die voor deze klant relevant zijn. Hierbij zal van de Erkend Hypothecair Planner een proactieve houding worden verwacht.

Verzwaarde zorgplicht
Op financieel dienstverleners ligt een verzwaarde zorgplicht. Waar normaal gesproken in civiele procedures geldt dat de eisende partij zijn stellingen met bewijsmiddelen moet onderbouwen, geldt voor de consument die handelt met een financieel dienstverlener een ander regime. Op de financieel dienstverlener komt bij een stelling van de consument de opdracht te liggen om ten minste aannemelijk te maken dat er grond is voor de stelling die de financieel dienstverlener inneemt. Dit kan bijvoorbeeld door vastlegging van afspraken in gespreksverslagen of interne documentatie. Is er echter op geen enkele wijze iets aantoonbaars, dan zal in het algemeen de stelling van de consument, bij gebrek aan onderbouwde informatie vanuit de financieel dienstverlener, worden toegewezen.

In het kader van de maatregelen zoals die nu en in de komende tijd gaan gelden ten aanzien van aflosvrije hypotheken, is het in dat licht bezien essentieel dat Erkend Hypothecair Planners zorg besteden aan de vastlegging van de acties die zij per klant ondernemen. Het is raadzaam om hierover in overleg te treden met de eigen softwareleverancier om goed inzicht te krijgen in wat de meest efficiënte manier is om deze zogenaamde paper trail vast te leggen.

Tot slot
Met de maatregelen die de eerste geldverstrekkers nu bekend hebben gemaakt, staan wij als sector aan de vooravond van verregaande en ingrijpende veranderingen. De verwachting is dat het productassortiment zal worden aangepast. Ook is het de verwachting dat nieuwe marktpartijen contact zullen zoeken met Erkend Hypothecair Planners.

De NVHP zal in de komende tijd via de verschillende commissies aandacht aan dit onderwerp blijven besteden. Naast webinars, masterclasses en marketingmateriaal zal ook de dialoog met de leden worden gevoerd, waarbij vooral ook de problemen die in de praktijk worden ontmoet zichtbaar gemaakt zullen worden.

NVHP
27 januari 2026